نماز چیست؟قسمت چهارم(شهید بهشتی)
نماز عید
در اسلام دو عید رسمی هست: «عید فطر» و «عید قربان»(اضحی).
عید فطر روز اول شوال است که مسلمانان پس از روزه ماه رمضان، روزه خود را میشکنند و همه با هم این روز را به مناسبت پایان مراسم روزه جشن میگیرند.
عید قربان (اضحی) روز دهم ماه ذیحجه است که قسمت اصلی مراسم حج مسلمانانی که برای حج به مکه رفتهاند بر گزارشده و گوسفند یا گاو یا شتر قربانی میکنند. مقداری از ان را خودشان میخورند و مقداری به نیازمندان میدهند.
مسلمانان جهان همه جا این روز را به مناسبت پایان قسمت اصلی مراسم پر شکوه حج جشن میگیرند.
توجه دارید که این دو عید بزرگ اسلامی عید کار و عمل است. در عید فطر مسلمانان موفقیت خود را در روزه داشتن ماه رمضان و در عید قربان موفقیت امت اسلامی و موفقیت اسلام را در برگزاری مراسم شکوهمند حج جشن میگیرند.
برای برگزاری مراسم این دو جشن سالانه اسلامی، مسلمانان هر نقطه، گرد یک میدان فراخ، در دشت و صحرا، یا اگر هوا مساعد نباشد در یک سالن بزرگ، دور هم جمع میشوند; با شور و شادی همه باهم «الله اکبر» میگویند و خدا را میستایند. سپس دسته جمعی به نیایش الهی میپردازند و دور کعت نماز به جماعت میخوانند. پس از پایان نماز، نمازگزاران با صدای بلند همه با هم چند بار «الله اکبر» میگویند. سپس امام جماعت در برابر انها صحبت میکند. معمولا همراه این مراسم از حاضرین پذیرایی سادهای به عمل میاید.
نماز جمعه و نماز عید، هم عبادت دسته جمعی است و هم نموداری از همبستگی سیاسی و اجتماعی اسلامی. به همین جهت، تشکیل و اداره انها در درجه اول از کارهای حکومت اسلامی است. هر جا حکومت اسلامی سر کار نباشد، مسلمانان خود میتوانند اقدام کنند و این اجتماعات پاک و پرارزش اسلامی را که با پرستش و نیایش خدای یکتا و پاکی و صفا توام است به وجود اورند.
نماز جماعت، نماز جمعه و نماز عید، از یک طرف در نمازگزاران اثر عمیق معنوی دارد و به رشد معنوی انان کمک میکند، و از طرف دیگر بر همبستگی و یکپارچگی مسلمانان میافزاید و بر روی هم از شعارهای ارزنده اسلامی است که باید در حفظ ان کوشید.
نماز ایات
کسانی هستند که در برابر خسوف (گرفتن و تاریک شدن قسمتی از ماه یا همه ان)، کسوف (گرفتن و تاریک شدن قسمتی از خورشید یا همه ان)، زلزله، طوفان، صاعقه و رعد و برق، سیل و حوادثی از این قبیل دچار وحشت میشوند و گاهی خود را به کلی میبازند.
از نظر اسلام این حوادث، مانند هزاران پدیده دیگر، نموداری از نظام پر شکوه عالم هستی است که به قدرت الهی به وجود امده و بنابراین از نشانهها و «ایات» قدرت و حکمت الهی است. بشر باید درباره این حوادث درست بیندیشد و دچار واهمه نشود. در گرفتن ماه و خورشید به جای کارهای موهومی که در میان بسیاری از اقوام و ملل معمول است24 به خدا توجه کند و دل به سوی او اورد: دو رکعت نماز بگزارد و خود را از افکار موهوم فارغ کند.
مسلمان باید در وقت زلزله، طوفان، صاعقه و رعد و برق، سیل و حوادثی از این قبیل که مایه ترس و وحشت عموم است، دل به سوی خدا اورد و بداند که خدا برای رهایی بشر از نتایج تلخ و شوم این حوادث طبیعی امکاناتی در اختیار او نهاده است. او باید تدبیری بیندیشد، از امکانات استفاده کند، چارهای جوید و برای نجات خود و دیگران دست به کار شود و در اولین فرصت دو رکعت نماز بگزارد و خدا را سپاس گوید و با راز و نیاز با او، ارامش خود را باز یابد.
نماز ایات دو رکعت است; مانند نماز صبح. با این تفاوت که در هر رکعت به جای یک بار رکوع، پنج بار رکوع میکنیم و میان هر دو رکوع یکبار حمد و سوره میخوانیم; یا سورهای را که معمولا پس از حمد خوانده میشود پنج قسمت میکنیم. قسمت اول را میخوانیم و به رکوع میرویم و بعد میان هر دو رکوع یکبار حمد و سوره میخوانیم، یا سورهای را که معمولا پس از حمد خوانده میشود پنج قسمت میکنیم و قسمت اول را میخوانیم و به رکوع میرویم و بعد میان هر دور کوع یک قسمت دیگر را میخوانیم تا سوره تمام شود. بنابراین، باید سورهای انتخاب کنیم که 5 ایه یا بیشتر داشته باشد. مثلا سوره «کافرون».
نماز ایات به شکل کوتاهش به ترتیب زیر خوانده میشود:
«الله اکبر»
بعد سوره حمد را میخوانیم و میگوییم:
«بسم الله الرحمن الرحیم. قل یا ایها الکافرون»
به نام خدای مهربان مهرورز. بگو ای کافران!
بعد به رکوع میرویم.
سر از رکوع بر میداریم. میایستیم و میگوییم:
«لا اعبد ما تعبدون»
ان را که شما میپرستید نمیپرستم.
به رکوع دوم میرویم.
سر از رکوع دوم بر میداریم. میایستیم و میگوییم:
«و لا انتم عابدون ما اعبد»
شما هم ان را که من میپرستم نمیپرستید.
به رکوع سوم میرویم.
سر از رکوع سوم برمیداریم. میایستیم و میگوییم:
«و لا انا عابد ما عبدتم، و لا انتم عابدون ما اعبد»
نه من انها را که شما میپرستید خواهم پرستید و نه شما ان را که من میپرستم خواهید پرستید.
به رکوع چهارم میرویم.
سر از رکوع چهارم برمیداریم. میایستیم و میگوییم:
«لکم دینکم و لی دین.»
دین شما مال شما، دین من مال من.
به رکوع پنجم میرویم.
سر از رکوع پنجم برمیداریم و میایستیم.
بر خاک میافتیم و دو بار سجده میکنیم.
پس از سجده دوم، یک رکعت دیگر به همان ترتیبمیخوانیم و بعد با تشهد و سلام نماز را تمام میکنیم.
دعا و قنوت
انچه تا اینجا گفتیم واجبات نماز بود. علاوه بر این، ادمی دلش میخواهد به دلخواه خود در نماز دعا و راز و نیاز کند. این نوع دعا و راز و نیاز بسیار خوب و مستحب است ـ مخصوصا در رکعت دوم، پیش از رکوع; و اگر فراموش شود بعد از رکوع، که ان را «قنوت» نماز مینامند. در این دعاهای دلخواه، هر کس به هر عبارت و به هر زبان که دلش میخواهد با خدا راز و نیاز میکند.
نماز به زبان قران
روش مسلمانان از اغاز بر ان بوده که اذان و اقامه و قسمتهای واجب نماز را به زبان عربی که زبان قران است بگویند. با توجه به اینکه نماز شعار بزرگ اسلام و امت اسلامی است; با توجه به اینکه مسلمانان جهان همه باید یکپارچه باشند و پیوندهای مشترک برای همبستگی و یکپارچگی یک امت ضروری است; با توجه به مراسم پر شکوه نماز جماعت و جمعه و نماز عید قربان در مراسم حج در مکه که هر سال با شرکت صدها هزار نفر از مسلمانان نقاط مختلف جهان که دارای زبانهای گوناگوناند برگزار میشود، فهم این نکته اسان است که قسمت اصلی نماز و اذان و اقامه که اعلام عمومی برای نماز است، بهتر است به یک لغت عمومی اسلامی باشد که همه ان را بفهمند. این لغت عمومی اسلامی، خود بخود لغت قران، یعنی عربی خواهد بود.
جملههایی که در این کتاب برای نماز با و اقامه اوردهایم بر روی هم 29 جمله کوتاه است. یاد گرفتن این 29جمله عربی با معنی روشن ان، برای هر کس که علاقه داشته باشد، کار سادهای است.
امروز در عموم کشورهای پیشرفته، اشنایی به یک زبان خارجی جز و معلومات عمومی است. بیشتر مردم این کشورها به یک زبان خارجی اشنا هستند و این خود یکی از نشانههای رشد و عوامل پیشرفت هر ملت محسوب میشود.
بنابراین، التزام مسلمانان به اینکه اصل نماز را به زبان عربی یاد بگیرند خود انگیزهای برای بالا بردن سطح معلومات عمومی انها خواهد بود.
این 29 جمله را با ترجمه کوتاه ان بار دیگر پشت سر هم میاوریم تا یاد گرفتن ان اسانتر باشد.
برای اذان و اقامه
«الله اکبر»
خدا از همه بزرگتر است.
«اشهد ان لا اله الا الله»
این حقیقت را اشکارا مییابم و بر این یافته خود گواهیمیدهم که جز افریدگار جهان خدایی نیست.
«اشهد ان محمدا رسول الله»
این حقیقت را اشکارا مییابم و بر این یافته خود گواهی میدهم که محمد پیغمبر خدا است.
«حی علی الصلاه»
بیایید به سوی نماز.
«حی علی الفلاح»
بیایید به سوی رستگاری.
«حی علی خیر العمل»
بیایید به سوی بهترین کارها.
«قد قامت الصلاه»
نماز به پا شد.
«الله اکبر»
خدا از همه بزرگتر است.
«لا اله الا الله»
جز افریدگار جهان خدایی نیست.
برای نماز
»الله اکبر»
خدا از همه بزرگتر است.
«بسم الله الرحمن الرحیم»
به نام خدای مهربان مهرورز.
«الحمد لله رب العالمین»
ستایش مخصوص خدا، خداوند جهان است .
«الرحمن الرحیم»
مهربان مهرورز.
«مالک یوم الدین»
دارنده روز پاداش.
«ایاک نعبد و ایاک نستعین»
تنها تو را میپرستیم و تنها از تو کمک میخواهیم.
«اهدنا الصراط المستقیم»
راه راست را به ما بنما.
«صراط الذین انعمت علیهم»
راه انان که از نعمت خود برخوردارشان ساختی.
«غیر المغضوب علیهم»
نه انها که بر ایشان خشم گرفته شد.
«و لا الضالین.»
و نه گمراهان.
«بسم الله الرحمن الرحیم»
به نام خداوند مهربان مهرورز.
«قل هو الله احد»
بگو اوست خدا، خدای یکتا.
«الله الصمد»
افریدگار جهان، کامل و بینقص و بینیاز است.
«لم یلد و لم یولد»
نه زاییده و نه زاییده شده.
«و لم یکن له کفوا احد.»
و نه برای او همتایی بوده.
«سبحان ربی العظیم و بحمده.»
خدای بزرگ خود را میستایم و پیراسته میشمرم.
«سبحان ربی الاعلی و بحمده.»
خداوند خود را که از همه بالاتر و برتر است میستایم و پیراسته میشمرم.
«سبحان الله و الحمدلله و لااله الا الله و الله اکبر.»
پیراسته باد خدا، ستایش مخصوص خداست، جز افریدگارجهان خدایی نیست. خدا از همه بزرگتر است.
«اشهد ان لا اله الا الله وحده لا شریک له»
بر این حقیقت گواهی میدهم که جز افریدگار خدایی و او را شریکی نیست.
«و اشهد ان محمدا عبده و رسوله»
و بر این حقیقت گواهی میدهم که محمد بنده و پیغمبر خدا است.
«الهم صل علی محمد و ال محمد.»
بارالها بر محمد و دودمان محمد درود فرست.
«السلام علیک ایها النبی و رحمه الله و برکاته.»
درود بر تو و رحمت و برکات خدا بر تو ای پیامبر.
«السلام علینا و علی عبادالله الصالحین.»
درود بر ما و بر بندگان شایسته کار خدا.
«السلام علیکم و رحمه الله و بر کاته.»
درود بر شما و رحمت و برکات خدا بر شما.
این است نماز ما و نیایش روزانه ما;
به سوی خدا; خدای یکتا; خدای پر مهر;
نیایشی که هر فرازش، بیانگر اصلی از اصول جهان بینی اسلام;
و هر حرکتش، نمایشگر پیوند عمیق انسان اسلام با خداست.
نیایشی که انسان را به سوی خدا، به سوی راه او، و به سوی رهبران او، میکشاند.
او را به همه شایستهکاران روی زمین، در طول تاریخ، در گذشته و اینده و حال، پیوند میدهد;
و صف او را، از صف ستمگران، تبهکاران و گمراهان جدا میسازد،
تا در راه راست خدا، استوار بماند و به بیراهه نیفتد.
اینک تو ای انسان جستجوگر عصر ما، برخیز!
بر خیز تا با شور و نشاط، به نیایشی چنین زنده و سازنده بپردازیم;
و خود را از هر چه جز حق و حقیقت است پیراسته سازیم.
پی نوشتها
1- سوره اسراء، ایه 24.
2- ارایتم لو ان نهرا بباب احدکم یغتسل فیه کل یوم خمسا، ما یقول؟ ذلک یبقی من دونه؟
قالوا: لا یبقی من دونه شیئا !
قال: فذلک مثل الصلوات الخمس یمحو الله به الخطایا. (صحیح بخاری، کتاب نهم، باب ششم.)
3 - نشانهای که برای وقت فضیلت عصر در کتابهای فقهی تعیین شده این است که سایه هر چیز در جهت مشرق به اندازهای برسد که با خود ان مساوی باشد.
4 - نشانه قطعی غروب افتاب در افق این است که در نیمه شرقی اسمان، شفق، یعنی باقیمانده اشعه افتاب که به صورت رنگ قرمز بر پهنه اسمان نمودار میشود، باقی نماند.
5 - یعنی پس از ناپدید شدن کامل شفق از کرانه غربی اسمان.
6 - یعنی پس از ناپدید شدن کامل شفق از کرانه غربی اسمان.
7 - اگر نیمه شب فرا رسید و نماز مغرب یا عشا را نخوانده است، باید پیش از فرا رسیدن صبح ان را بخواند، بی ان که نیت اداء یا قضا کند.
8 - سوره هود، ایه 114.
9 - اذان و اقامه در همه کتابهای فقه شیعه و عموم روایاتی که از ائمه طاهرین ـ سلام الله علیهم اجمعین ـ در کتابهای حدیث شیعه نقل شده به همین صورت امده است. رساله عملیه توضیح المسائل نیز در مساله918، اذان و اقامه را به همین صورت بیان کرده و بعد در مساله شماره 919 درباره شهادت به ولایت چنین گفته است:
«اشهد ان علیا ولی الله» جزء اذان و اقامه نیست، ولی خوب است بعد از «اشهد ان محمدا رسول الله» به قصد قربت گفته شود.
10- سوره مائده، ایه 6.
11- برخی از نجاسات که بدن و لباس نمازگزار نباید بدان الوده باشد عبارتند از: سگ، خوک، مدفوع و ادرار انسان و ان دسته از حیوانهایحرام گوشت که سرعت جریان خونشان به اندازهای است که اگر یک رگ انها پاره شود خون بیرون میجهد، منی و خون انسان و همه حیوانات، خواه حرام گوشت و خواه حلال گوشت، که سرعت جریان خونشان به اندازه بالا باشد، مردار انسان پیش از انکه غسل داده شود و مردار حیواناتی که سرعت جریان خون انها به اندازه بالا باشد.
12- سوره بقره، ایه 150.
13- در سجده نماز باید پیشانی را روی خاک یا سنگ یا چیزی از این قبیل نهاد، یا بر چیزهایی که از خاک میروید، ولی برای خوراک یا پوشاک مصرف نمیشود. مهر نماز که غالبا در میان ما معمول است در حقیقت قطعه خاک پاکیزهای است که همراه خود داریم تا برای سجده پیشانی روی ان بگذاریم.
14- این قسمت از نماز «تشهد» و «سلام» نامیده میشود. در «سلام» نماز میتوان به سلام سوم، یعنی: السلام علیکم و رحمه الله و برکاته، اکتفا کرد.
15- در رکعت اول و دوم نمازهای صبح و مغرب و عشاء سوره حمد و سوره توحید را با صدای بلند میخوانیم و در نمازهای ظهر و عصر با صدای اهسته.
16- سوره عنکبوت، ایه 45.
17- سوره بقره، ایات 45 و 46.
18- سیره ابن هشام، جلد اول، صفحه 263.
19- همان، ص 282.
20- سیره ابن هشام، جلد چهارم، صفحه 185.
21- سوره جمعه، ایه 9.
22- سوره جمعه، ایه 10.
23- سیره ابن هشام، جلد 2، صفحه 139.
24- در موقع گرفتن ماه یا خورشید در میان بسیاری از اقوام معمول است طبل و دهل بکوبند تا اژدهای غول پیکری را که به گمان انها درصدد بلعیدن ماه یا خورشید برامده بترسانند. این اژدهای غولپیکر ممکناست تعبیری عامیانه و افسانهای از همان سایه زمین یا ماه باشد که سبب اصلی خسوف و کسوف است; ولی به هرحال طبل زدن برای ترساندن ان بدون شک کاری موهوم و خرافی است.
پایان منبع: www.beheshti.org |
