شیفتگان خدمت

نزدیک‌تر شدن به شهید رجایی و موشکافی رفتارهای این چهره آشنای مردم ایران، واقعیت‌های جدیدی را به تصویر می‌کشد و روشن می‌کند که برای رجایی‌گونه بودن، باید عمیق شد و خالصانه به ظرافت‌ها توجه کرد.
تنها دقت در این ظرفیت‌هاست که راز جا کردن رجایی در دل مردم ایران فاش می‌شود و درس‌های بزرگ به دولتمردان کنونی می‌دهد.
«بازتاب» در بیست‌وچهارمین سالگرد شهادت محمدعلی رجایی، بخش‌هایی از زیباترین خاطرات پندآموز رئیس‌جمهور شهید ایران را منتشر می‌کند:

خانواده ما هم حقی دارند
آقای رجایی به مسئله پاکیزگی ظاهر و نظافت خود خیلی اهمیت می‌داد. یک شب که از نخست‌وزیری به منزل می‌رفت، دیدم مقابل آیینه رفت و سر و وضع خود را مرتب کرد. جلو رفتم و با شوخی به ایشان گفتم: «شما در این شب تاریک با خودتان دارید چه کار می‌کنید؟ کسی که شما را نمی‌بیند. حالا اگر روز بود، می‌گفتم لابد ملاقات رسمی دارید، ولی حالا که نیمه‌شب است، چی شده که خودتان را مرتب می‌کنید؟». گفت: «فلانی شما فکر نمی‌کنی خانواده ما هم حقی دارند؟ خانواده، یک جامعه کوچک و بخشی از جامعه ماست. مگر همسر و فرزندانمان چه گناهی کرده‌اند که وقتی شوهر و پدرشان می‌خواهد از خانه وارد جامعه بشود، سعی می‌کند سر و وضعش تمیز و مرتب باشد، ولی وقتی می‌خواهد به خانه برگردد، پریشان و آشفته است. چرا ما نباید آنان را جزو جامعه به حساب بیاوریم و برایشان خودمان را مرتب کنیم؟»
(حسن عسکری راد، رئیس دفتر شهید رجایی)

جریمه تو این است
آقای رجایی نسبت به افراد فامیل دلسوزی می‌کردند و حتی از خودشان مایه می‌گذاشتند. یک روز من به منزل ایشان مراجعه کردم و گفتم: «دایی جان می‌خواهم عروسی کنم، ولی حتی یک تکه‌ فرش هم ندارم». گفت: «این‌که مشکلی نیست. همین الان این فرش را از داخل اتاق جمع کن و ببر». بعد از دو، سه روز که از عروسی من می‌گذشت، چون سیگاری بودم، کمی از آن فرش سوخت، از طرفی هم نمی‌خواستم به همسرم بگویم فرش مال خودم نیست، لذا به دایی‌ام مراجعه کردم و مطلب را گفتم و عذرخواهی کردم که کمی از فرش سوخته است. بعد گفتم: «خواهش می‌کنم این فرش را به من بفروشید».

وقتی حرف مرا شنید، با لحن نسبتا ناراحتی گفت: «دایی، این حرف‌ها چیست که می‌زنی؟ به جهنم که سوخته!». بعد قضیه را به شوخی زد و گفت: «جریمه تو این است که لنگه دیگر این فرش را که در منزل است و بیدزده شده، برداری و هر دو را با هم بدهی درست کنند و ببری در خانه‌ات بیندازی». وقتی فرش‌ها را جمع می‌کردم، دیدم زیر آنها مقداری روزنامه و موکت و گونی بود. ایثار ایشان نسبت به ما تا به این حد بود. البته بعد مرا به یکی از دوستانش معرفی کرد که بروم و از او برای خودم به صورت قسطی فرش بخرم.
(مسعود رسولی)

تو مهمان من هستی
در طول سالیان آشنایی نزدیک با دایی‌ام، یک بار ندیدم ایشان حتی در اوج عصبانیت به کسی توهین یا بی‌احترامی کند. پیش از سال 42، یک روز که اعضای فامیل در منزل ایشان جمع بودند، یکی از جوان‌های فامیل با توجه به آن اوضاع و شرایط زمان شاه، به در خانه ایشان آمد، ولی چون مشروب خورده بود، خجالت می‌کشید داخل منزل بیاید. چون عادت ایشان این بود که مثل مدرسه از بچه‌های فامیل، حاضر غایب می‌کرد و سراغ هر یک را می‌گرفت، دید آن شخص در میان بقیه نیست، به او خبر دادند بیرون منزل است و به این دلیل داخل نمی‌آید. ایشان رفت و به آرامی در گوش او چیزهایی زمزمه کرد. هیچ‌کس نفهمید بین آنان چه حرف‌هایی رد‌وبدل شد. با حرف‌های دایی‌ام اشک آن جوان درآمد و دست او را گرفت و با خود سر سفره آورد و یک بشقاب گذاشت و گفت، با هم غذا می‌خوریم. هرچه او گفته بود، من دهانم نجس است، گفته بود باشد، تو مهمان من هستی. آن شخص بعدها می‌گفت، این برخورد آقای رجایی با من باعث شد، دیگر دور و بر این کار خلاف نروم، ولی اگر برخوردش مثل بقیه با من بد بود، با توجه به جهالت و غرور جوانی، لج می‌کردم.
(محمد صدیقی)

رضا، اهل تظاهر نیست
پیش از انقلاب، من وضع ظاهری درستی نداشتم، چون سبیل‌هایم خیلی بلند بود. در یک مهمانی که اعضای فامیل بودند، چای آوردند، وقتی خوردم، بعضی که مقدس سنتی بودند، گفتند: «استکان او نجس است، آن را کنار بگذارید و بشویید». وقتی این حرف را شنیدم، موقع ناهار که سفره را پهن کردند، گفتم: «چون دهان من نجس است، غذا نمی‌خورم» لذا لب به غذا نزدم. همه گفتند: «بیا غذا بخور». گفتم: «نمی‌خورم». ولی تا دایی‌ام گفت: «رضا بیا غذا بخور»، گفتم: «چشم». بعد همه به من اعتراض کرده و گفتند: «چطور شد، شما حرف همه ما را زمین گذاشتی و حرف دایی محمدت را گوش کردی که سن او از همه کوچک‌تر است؟» بعد که خواستیم از مجلس خارج شویم، من کفش دایی و پدرم را جفت کردم و پشت سر پدرم به راه افتادم، گویا کسی پشت سر من می‌گفت: او از روی تظاهر این کار را کرد، ولی آقای رجایی به او گفت: «نه، رضا اهل تظاهر نیست». بعد گفته بود، اگر هر کدام از شما با این قیافه‌ای که این دارد، بودید، بچه‌هایتان شما را قبول نداشتند، ولی این‌که ظاهرش مثل یک آدم لات خیابانی است، این‌گونه پدرش را تکریم می‌کند.
دو، سه شب بعد به در مغازه من آمد و گفت: «رضا، امروز فقط مختص تو آمده‌ام که تو را ببینم». پرسیدم: «دایی، چه شده یاد ما کرده‌اید؟» گفت: هیچی، آمده‌ام به تو بگویم فردا شب به خانه ما بیا». گفتم: «چشم، ولی چه خبر است؟» گفت: همین که می‌گویم، بیا». بعد نگاه کرد، دید من یک گردنبند دور گردنم گذاشته‌ام. گفت: «رضا، این چیه؟» تا این را گفت، به احترام او آن را پاره کرده و انداختم. بعد پرسید: «این سبیل‌ها چیه؟» گفتم: «دایی جان، عالم جوانی است دیگر». گفت: «یعنی اگر سبیل بلند نداشته باشی، جوان نیستی؟» گفتم: «چرا». این را گفت و رفت و من هم از فرط احترامی که برای او قائل بودم، پشت سر ایشان به سلمانی رفتم و سر و صورتم را حسابی اصلاح کردم و برای همیشه از آن تیپ خارج شدم و این نبود مگر این‌که آقای رجایی، برخلاف دیگران، بسیار با متانت و احترام و حفظ شخصیتم، توصیه خود را با من مطرح می‌کرد.
(رضا رسولی)

می‌گویند فامیل‌هایش را آورده است
یک بار که برای دیدن عمو به نخست‌وزیری رفتم، چون اسلحه همراه داشتم، اسلحه را در دستمالی گذاشته و کف دستم قرار دادم. موقع ورود، محافظان نخست‌وزیر که مرا نمی‌شناختند، طبق معمول تا خواستند مرا تفتیش بدنی بکنند، دست‌هایم را بلند کردم و آنان هم متوجه قضیه نشدند، لذا به راحتی اسلحه را به داخل بردم. وقتی وارد اتاق ایشان شدم، اسلحه‌ام را روی میز کارشان گذاشتم و ماجرا را هم تعریف کردم و گفتم: «عموجان، حفاظت از جان شما با این جو شدید ترور، خیلی ضعیف است و اینها آن‌طور که باید، حساسیت ندارند، اجازه بدهید یکی از ما که از اعضای خانواده‌ات هستیم، جلو آخرین در ورودی به دفتر بایستیم و لااقل کاری کنیم که ضریب دقت محافظت از شما بیشتر شود». تا سخن مرا شنید، گفت: «نه فلانی، هم تو از کار و زندگی‌ات به خاطر من می‌افتی و هم نمی‌خواهم بعدها بگویند، رجایی آمد و نخست‌وزیر شد و هرچه فامیل و قوم‌وخویش داشت، با خودش به نخست‌وزیری آورد و مشغول کار کرد. از شما متشکرم و توصیه می‌کنم بیشتر دقت بکنند».

چند ماه بعد که با جسد سوخته ایشان مواجه شدم، قلبم آتش گرفت که ایشان تا چه حد رعایت مسائل مردم و انقلاب را می‌کرد و سرانجام به چه وضع دردناکی به شهادت رسید. جسد ایشان به همان حالتی که روی صندلی نشسته بودند، به کلی سوخته بود، به طوری که اگر می‌خواستیم پایشان را راست کنیم، می‌شکست و تکه‌تکه می‌شد.
(حسن رجایی)

هر کس برنده شد، پول‌ها را تصاحب نمی‌کند
یک بار که برای تفریح به باغی در کرج رفته بودیم، بچه‌ها برای پر کردن اوقات فراغت، شروع به بازی «دبلنا» کردند. در این بازی، هر کس مقدار مختصری پول می‌گذاشت و هر کس می‌باخت، از دور خارج می‌شد و آخرین نفری که می‌ماند، همه پول‌ها را از آن خود می‌کرد. دایی بزرگمان وقتی ما را در حال این بازی دید، ناراحت شد و گفت: «این بازی را ترک کنید، این قمار است و بالطبع حرام». ولی وقتی آقای رجایی به جمع ما وارد شد و روال بازی را سؤال کرد، بدون این‌که بخواهد بازی ما را متوقف کند و یا به آن عنوان «قمار» بدهد، با روش خاصی که داشت، گفت: «بچه‌ها من پیشنهاد می‌کنم همین روال را دنبال کنید، ولی با یک تفاوت و آن این‌که هر کس برنده شد، پول‌ها را تصاحب نمی‌کند، بلکه جریمه فرد بازنده آن است که در خرج این پول، زحمت بکشد. پیشنهاد من این است، با این پول که مال همه است، همه با هم برویم و مایحتاج تفریحمان را مثل هندوانه و.. بخریم». همه از این پیشنهاد که جنبه قمار هم نداشت، خوشحال شدیم و یک ساعتی را به این سبک بازی کردیم. در پایان بازی، سوار ماشین شدیم و کسی که از همه بیشتر بازنده بود، زنبیل را برداشت تا مسئولیت حمل میوه‌ها را بر عهده بگیرد.
(مجتبی رسولی)

اول بدهید این آقایان بخورند
پس از دستگیری آقای رجایی، تا سه ماه از او کاملا بی‌خبر بودیم. پس از این مدت، ده دقیقه وقت ملاقات به ما دادند، آن هم با این خیال که از این ملاقات در جهت مصالح خودشان استفاده کنند، چون پیش از ملاقات از من و خواهر ایشان سؤالاتی کردند که شاید چیزی دستگیرشان شود، ولی هیچ نتیجه‌ای نگرفتند. جالب اینجاست که به آقای رجایی نگفته بودند تو را برای ملاقات می‌بریم ،لذا ایشان تصور می‌کرد که مانند روزهای قبل، دوره جدید بازجویی و شکنجه را در پیش رو دارد. وقتی ایشان را آوردند، از صورتش پیدا بود که در این مدت، نور ندیده است. بسیار لاغر و ضعیف شده بود.
چون در این ملاقات‌ها خانواده‌ها معمولا برای زندانی خود، نمی‌توانستند جز آب‌میوه چیزی بیاورند، ما هم همین کار را کردیم و در یک فلاکس چای که به اندازه دو لیوان می‌شد، آب‌میوه آورده بودیم. وقتی آب‌میوه را در لیوان ریختیم که به آقای رجایی بدهیم، به مأمورانی که ایشان را از سلول آورده بودند، اشاره‌ای کرد و گفت: «اول بدهید این آقایان بخورند، بعد من می‌خورم». هدف ایشان از این رفتار، بعد از جنبه عطوفت اسلامی آن، در این بود که آنان نسبت به زندانیان سیاسی، خوش‌بین شوند و القائات رژیم و ساواک در این مورد نقش بر آب شود.
(عاتقه صدیقی)

بگذار داخل جیبت!
آقای رجایی اهل تسبیح به دست گرفتن نبود. یک روز که در وزارتخانه خدمت ایشان بودم، تا دید در دست من تسبیحی هست، به من گفت: «کاظم جان، تسبیحت را بگذار داخل جیبت!».
(دکتر کاظم نائینی)

این دروغ است
نمونه مهم صداقت آقای رجایی را می‌توان در انتخابات ریاست‌جمهوری ایشان مثال زد. در زیر عکس معروفی که یک پیرمرد چانه ایشان را گرفته است، از قول آن پیرمرد نوشته بودیم: «من از تو حمایت می‌کنم، ولی از تو می‌خواهم اسلام را پیاده کنی». این تنها پوستر انتخاباتی او بود. طرح و متن این پوستر از من بود. من دیدم اگر این متن را از زبان آن پیرمرد بیاورم، خیلی گیرایی دارد، ولی ایشان با متن مخالفت کرد و گفت، این دروغ است. چون این پیرمرد در این دیدار، چیز دیگری به من گفت و مطلبش این نبود.

هرچه ما با اصرار زیاد به او گفتیم این یک کار تبلیغی است، ایشان می‌گفت، نه، چاپ این عکس به تنهایی و بدون متن، کافی است. این اواخر دیگر، من بعضی کارهای تبلیغاتی را به او نشان نمی‌دادم، چون می‌دانستم قطعا با انجام آنها مخالفت خواهد کرد.
(کیومرث صابری فومنی)

ریش، باید ریشه داشته باشد!
در میان بچه‌های فامیل، من جزو کسانی بود که ریشم را از روز اول با تیغ اصلاح می‌کردم و جز در یکی، دو بار، اصلا ریش نگذاشته‌ام. یک بار اتفاقا در جلسه‌ای در نخست‌وزیری، من کنار دست عمو نشسته و با او حرف می‌زدم، ریشم را هم قشنگ زده بودم. آقایی که در آن اتاق روبه‌روی من بود، وقتی دید با این سر و وضع خیلی با آقای رجایی گرم گرفته و داریم حرف می‌زنیم و گاهی هم می‌خندیم، یکدفعه از کسی که آمد و پهلوی او نشست پرسید: «فلانی، این کیست که این‌قدر آقای رجایی با او گرم گرفته است؟» و جواب شنید، پسربرادرش است. بعد دست به ریشش گذاشت که یعنی صورتش را از ته با تیغ زده است! آقای رجایی که در این‌گونه مواقع حواسش خیلی جمع بود و داشت زیرچشمی به آنان نگاه می‌کرد که دارند راجع به ما چه می‌گویند و از طرفی فهمید که من هم متوجه صحبت‌های آنان شده‌ام، تا آمدم جواب آن سؤال‌کننده را بدهم، گفت: «صمد جان، اجازه می‌دهی من جوابش را بدهم؟» پرسیدم: «شما هم متوجه شدید چه گفتند؟» گفت: «بله». بعد رو کرد به آن فرد و گفت: «آقای فلانی، ریش، باید ریشه داشته باشد و مال این، ریشه دارد!» آن بنده خدا از سؤالی که کرده بود، خیس شرم و عرق شد. آقای رجایی هیچ‌وقت در مورد ریش با من صحبتی نکرد که مثلا صمد جان، چرا ریشت را با تیغ می‌زنی یا ریشت را بگذار.
(عبدالصمد رجایی)

میوه‌های وازده را جدا می‌کرد
یکی از دوستان آقای رجایی می‌گفت، ما واقعا شخصیت ایشان را نمی‌شناسیم. بعد تعریف کرد، یک روز که می‌خواستم به دیدنشان بروم، دیدم از منزل خارج شدند. پرسیدم: «کجا تشریف می‌برید؟» گفتند: «می‌خواهم بروم میدان ژاله، چند کیلو میوه بگیرم». گفتم: «چرا از خیابان ایران که نزدیک شماست، میوه نمی‌خرید؟» پاسخ داد: در آن دکه‌ها و گاری‌های میدان ژاله، دوستی دارم که از او می‌خواهم خرید کنم». همراهشان رفتم. وقتی به آن محل مورد نظر رسیدیم، دیدم آقای رجایی با صاحب دکه، خوش و بشی کرد و بعد دور از چشم او، میوه‌هایی را که کمی زدگی داشتند و از میوه‌هایی بودند که دیگران آنها را نمی‌خریدند، در پاکت می‌ریزد. چون در آن موقع میوه، سواکردنی بود. از کار ایشان تعجب کردم که چرا این کار را می‌کنند. چون من دو، سه بار میوه‌های خوبی را جدا می‌کردم و در پاکتشان می‌گذاشتم، ولی ایشان به گونه‌ای که صاحب دکه متوجه نشود، آنها را از پاکت بیرون می‌آورد و به جای آن، میوه‌های وازده را داخل می‌کرد. میوه‌هایش را که در پاکت ریخت، در آن را هم بست تا مبادا پیرمرد میوه‌فروش، متوجه شود او چه میوه‌هایی را انتخاب کرده است.

پس از این‌که پول را پرداخت و با هم به طرف منزلشان برگشتیم، در مسیر، علت این کار را از او پرسیدم، لبخندی زد و گفت: «بابا تو به کار ما چه کار داری؟!». گفتم: «آخر می‌خواهم بدانم». باز خندید و گفت: «حالا برویم منزل، برایت تعریف می‌کنم». در منزل باز اصرار کردم و گفتم: «واقعا اگر قصد صرفه‌جویی داشتی، چرا قیمت میوه سواکردنی را به او دادی؟» خندید و گفت: «نه، جریان چیز دیگری است». پرسیدم: «چه جریانی؟» گفت: «این برادر ما دو پسر داشت که ساواک، یکی از آنان را شهید و دیگری را هم زندانی کرده است. این بابا هم درآمدی جز این کار ندارد. چون با این مصیبت‌هایی که دیده، کسی خرجی او را نمی‌دهد، من و چند نفر از رفقا، قرار گذاشته‌ایم بدون این‌که او مطلع شود، در طول هفته به دکه‌اش مراجعه و خریدمان را فقط از او بکنیم و میوه‌های وازده را به قیمت خوبی از او بخریم که اموراتش بگذرد».
(غلامرضا فاضلی)

سرش را پایین انداخته بود و گوش می‌کرد
یک بار خانمی که سر و وضع و حجاب مرتبی نداشت و از تسویه‌شده‌های آموزش‌وپرورش بود، وقت ملاقاتی گرفته و در اتاق آقای رجایی که من هم بودم، حضور یافت و شکایتش را با لحن بسیار معترضانه و تندی مطرح کرد. در مقابل تندی‌هایی که او می‌کرد، به آقای رجایی نگاه کردم، دیدم بسیار مؤدب نشسته و سرش را پایین انداخته و به حرف‌های او گوش می‌کند و پس از پایان صحبت‌های او، خیلی محکم و منطقی به او پاسخ می‌دهد. در آخر هم که آن خانم از اتاق او بیرون می‌رفت، خودم شاهد بودم به احترام او از پشت میزش بلند شد و گفت: «خوش آمدید».
(علی صادقی)

همین که راه می‌رود و نق می‌زند، خوب است
یک بار که بحث بود، یکی از مسئولیت‌های وزارت آموزش و پروش را به من محول کنند، آقای رجایی به برادرانی که این پیشنهاد را کرده بودند، گفت: «اولا شما نمی‌توانید با صابری کار کنید. این روشنفکر ما، ماشاءالله هزارماشاءالله این قدر ناز دارد که نمی‌شود با او ساخت! دیگر این‌که اگر صابری پیش من نیاید، تعادل من به هم می‌خورد!». وقتی از او پرسیدند: «مگر ایشان در نخست‌وزیری پیش شما چه می‌کند؟»، گفت: «هیچی، همین که راه می‌رود و سر من نق می‌زند، خیلی خوب است!» و راست هم می‌گفت، خدا مرا ببخشد. نقی که من سر آقای رجایی می‌زدم، هیچ‌کس نمی‌زد. اصلا ایشان گروه نق داشت که آقای مصطفی تاج‌زاده و آخوندی هم جزو همین گروه نق بودند.
یک روز وارد شدم، دیدم چند تا از این جوانان نشسته‌اند و با آقای رجایی حرف می‌زنند. جلو آنان به ایشان گفتم: «آقا این بچه‌ها دیگر کی هستند که آنان را به اینجا دعوت می‌کنید!» یک بار دیگر هم که یکی از این افراد مسن را دعوت کرده بود، باز من سر ایشان نق زدم که این پیرمردها دیگه کی‌اند که اینجا می‌آورید؟! اینها که دیگر پیر شده‌اند. آقای رجایی با لبخند گفت: «صابری، من نمی‌دانم به کدامیک از حرف‌های تو باید عمل بکنم. مسن می‌‌آورم می‌گویی پیر است! جوان می‌آورم، می‌گویی بچه‌اند! خوب اینها می‌آیند سر من نق می‌زنند. من که صد درصد به حرفشان عمل نمی‌کنم. حرف و انتقادشان را گوش می‌کنم، درستش را برمی‌دارم و عمل می‌کنم». من در آن روز با ایشان یک شوخی کردم که خندیدند. گفتم: «یک مستخدمی پیش رئیس اداره‌اش رفت و گفت، فلانی مرد. رئیس اداره گفت، چرا مرد؟ او که جوان بود! گفت، بله. رئیس اداره گفت، خیلی حیف شد که این بیچاره جوانمرگ شد! مستخدم گفت، بله خیلی بد است آدم جوان بمیرد. رئیس اداره که دید او با این نوع مردن مخالف است گفت، بله مثلا فلانی که مرد، 99 سال عمر کرد. مستخدم گفت، نه آقای رئیس، این نوع مرگ هم خوب نیست چون آدم پیر می‌شود و باید زیر او لگن بگیرند! رئیس گفت، مرد حسابی، برای مردن، جوانی خوب نیست، پیری هم خوب نیست، پس برای چه سن و سالی خوب است؟ مستخدم گفت: قربان توی همین سن و سالی که شما هستید خیلی خوب است!».
(کیومرث صابری فومنی)

می‌خواهم این گروه نق را تشکیل بدهم
یک روز آقای رجایی به من گفت، اگر آمادگی داری، می‌خواهم شما را به ریاست دفترم منصوب کنم. من هم به خاطر علاقه‌ای که به ایشان داشتم، قبول کردم. در نخستین جلسه‌ای که به عنوان رئیس دفتر ریاست‌جمهوری با ایشان داشتم، پس از این‌که توضیح داد چه کارهایی باید بکنم، گفتند: «شما یک سری از دوستان و رفقایتان مانند آقای دکتر صدر، عزیزی، مظفری‌نژاد، دکتر ظفرقندی، دکتر سیامک‌نژاد و دکتر دانش دارید که من برخی از آنان را می‌شناسم که آدم‌های مطمئنی هستند. دلم می‌خواهد از این آقایان خواهش کنید، هفته‌ای یک جلسه با اینها داشته باشم». پرسیدم: «برای چه کاری؟». گفت: «می‌خواهم یک‌سری آدم‌های مطمئن و صادق به من نق بزنند، چون این دوستان شما اشخاصی هستند که هر کدام در کار خاصی هستند؛ یکی دانشجو و دیگری معلم است؛ یکی پزشک است و کارهای مختلفی دارند و اهل ریاست و پست و مقام هم نیستند. دوست دارم هفته‌ای نیم ساعت پیش من بیایند و اینجا بنشینند و نسبت به مسائلی که در بیرون می‌گذرد و آنان اطلاع دارند، به من غر و نق بزنند. ایشان نام این گروه را «گروه نق» گذاشت و گفت: می‌خواهم این گروه نق را تشکیل بدهم که بیایند نق بزنند که چرا در فلان‌جا، مسئله فلان‌طور است؟ من هم دستورشان را اجابت کردم. پس از مدتی، دیدم ایشان گروه‌‌های دیگری را هم دعوت کرده است، چون می‌فرمود، در فلان ساعت بعضی از رفقای فلانی می‌آیند، به آنها وقت بدهید.
هدف آقای رجایی از این کار، این بود که از کانال و مجرای افراد مورد اعتماد و اطمینان از مسائل و مشکلات مردم آگاه شود و مستمرا در خود قدرت انتقادپذیری را زیاد کند، چون به این افراد می‌گفت، هر ایرادی که در مملکت می‌بینید، به من تذکر بدهید.
(محمدحسین رفیعی طاری)

همان بهتر که رفت
برنامه آقای رجایی این بود که چند دقیقه مانده به اذان ظهر، از اتاق کارشان بیرون می‌آمدند و تجدید وضو کرده دوباره به اتاق بازمی‌گشتند. یک روز، یکی از روحانیان سرشناس قم، بدون تعیین وقت قبلی، به نخست‌وزیری مراجعه کرد که تصادفا در وقتی بود که آقای رجایی در تدارک وضو برای نماز بود. ایشان منتظر نشسته بود. وقتی ما مسئله را به آقای رجایی منعکس کردیم، گفتند: «حالا که وقت نماز است». ما هم گفتیم به هر حال، ایشان آدم بسیار محترمی است و از قم آمده است. گفتند، این وقت برای نماز است و بعد ادامه دادند، خودم می‌دانم چه کار کنم. بعد از لحظاتی، از اتاق خارج شده، در حالی که نشان می‌دادند برای تجدید وضو می‌روند، سلامی کرده و به راهشان ادامه دادند. بعد از وضو، باز همان کار را تکرار کرد و به اتاق خود وارد شده و به نماز ایستادند. پس از نماز گفتند: «حالا تشریف بیاورند». تا گفتیم ایشان ناراحت شد و رفت، آقای رجایی جواب داد: «همان بهتر که رفت» و افزود: «این آقا که روحانی است، باید به من تذکر بدهد! موقع نماز هیچ کاری هرچند مهم، نباید انجام بشود. آن‌وقت از من توقع دارد، نماز اول وقتم را به خاطر ملاقات با او ترک کنم؟!».
(حسن عسکری راد)

وزرا، در بدترین اتاق‌های مجموعه مستقر شدند
از نخستین مصوبات دولت آقای رجایی، این بود که وزرا باید در بدترین اتاق‌های مجموعه وزارتی مستقر بشوند. خود ایشان اتاق کوچک منشی‌ها را به عنوان اتاق کار انتخاب کرده بود. در اتاق او، حتی یک مبل دیده نمی‌شد. چند صندلی و یک میز را در این محل تنگ قرار داده بودند. اتاق من که وزیر مشاور در امور اجرایی بودم، همراه با کسی که قائم‌مقام من بود، اتاق کوچکی در طبقه چهارم نخست‌وزیری بود. اینها همه برای آن بود که مثل سابق، بهترین اتاق‌ها را در اختیار وزرا و معاونان آنان قرار ندهند که تدریجا خلقیات مسئولان تغییر کرده و اسیر پست و مقام شوند. مصوبه دیگر این بود که وزرا پیشرو و پسرو نداشته باشند. آخرین مصوبه این بود که حقوق هر وزیر برابر با متوسط حقوق کارمندان دولت در آن زمان؛ یعنی حدود هفت هزار تومان باشد. متأسفانه در زمان شهید رجایی، برخی از همکاران وزرا، مصوبات مزبور را به درستی رعایت نکردند و پس از شهادت ایشان به تدریج و در زمان نخست‌وزیری برادر میرحسین موسوی، این آهنگ بسیار کند شد و پس از او پرشتاب‌تر از میان بسیاری از مسئولان رخت بربست!
(بهزاد نبوی)

برگرفته از :‹‹خلاصه خوبی ها››، گردآورنده: غلامعلی رجایی

منبع:بازتاب