معرفی برخی از کتابهای
شهید بهشتی(ره)
نماز چیست؟
«نماز چیست؟» یکی از کتابهای ارزشمند شهید مظلوم آیت الله بهشتی میباشد که تاکنون حدود چهل مرتبه تجدید چاپ شده است. این کتاب را دفتر نشر فرهنگ اسلامی در 52 صفحه چاپ کرده است. در یکی از صفحات کتاب مذکور چنین میخوانیم:
| (نماز) سرودی که همه مسلمانان باید روزی پنج بار بخوانند تا یاد خدا و ملکات عالی انسانی همواره در آنان زنده بماند و از انحراف از راه راست خدا، از آلودگی به شرک، از خودباختگی در برابر زیباییها، یا مرعوب شدن در برابر قدرتهای خودکامه، از ناسازگاری با بندگان نیکوکار خدا و از مفاسد دیگر روحی مصون بمانند. درست مثل سرودی که سربازان صبح و شام میخوانند تا روح سلحشوری در آنان زنده بماند، یا سرودی که پیشاهنگان میخوانند تا روح نیکوکاری در آنان تقویت شود. |
این است نماز اسلام که باید آن را سرود توحید و یکتاپرستی، سرود حفظ شخصیت انسان، سرود پاکی و فضیلت، سرود صلح و صفا با همه بندگان نیکوکار خدا نامید. سرودی که همه مسلمانان باید روزی پنج بار بخوانند تا یاد خدا و ملکات عالی انسانی همواره در آنان زنده بماند و از انحراف از راه راست خدا، از آلودگی به شرک، از خودباختگی در برابر زیباییها، یا مرعوب شدن در برابر قدرتهای خودکامه، از ناسازگاری با بندگان نیکوکار خدا و از مفاسد دیگر روحی مصون بمانند. درست مثل سرودی که سربازان صبح و شام میخوانند تا روح سلحشوری در آنان زنده بماند، یا سرودی که پیشاهنگان میخوانند تا روح نیکوکاری در آنان تقویت شود.
ربا در اسلام
کتاب «ربا در اسلام» مجموعه گفتارهای تفسیری شهید مظلوم آیت الله بهشتی است که شامل تفسیر آیات 275 تا 281 سوره بقره میباشد. این کتاب در 216 صفحه توسط دفتر نشر فرهنگ اسلامی چاپ شده است . در فهرست کتاب «ربا در اسلام» عناوین زیر مشاهده میشود:
آیات ربا، اقتصاد ربوی در محیط حجاز و جامعه ما، نقش واقعی سرمایه، انسان اسلام و بهرهمندیهای زندگی، نقش و ماهیت پول، پول و بانک، بانک در اقتصاد کنونی، بانک بدون ربا، انواع ربا و مساله برخورد بعضی علما با آن، حل مشکل سرمایه گذاریهای بزرگ و عناوین متعدد دیگر.
| «برادر من و خواهر من، اگر این فریاد الهی را، این عزت خداداد را، این سرفرازی دنیا و آخرت را بخواهیم حفظ کنیم باید برای پرداختن بهای سنگین آن هم همه ی ما آماده باشیم که بهشت را به بها بدهند و به بهانه ندهند. بهشت سعادت، بهشت عزت، بهشت حاکمیت اسلام را به بهای سنگین پرداخت میکند.» |
شهید مظلوم آیت الله بهشتی در این کتاب، نگاه نقادانه و هوشمندانه به موضوع آزادی فردی و اقتصادی و سیاسی و... در فرهنگ غرب دارد، و در صفحاتی میگوید:
پس آزادی فردی و شخصی، آزادی اقتصادی و آزادی سیاسی، و به دنبالش بهشت موعود، همانجایی که آزاری نباشد ـ کسی را با کسی کاری نباشد. چون آزادی شخصی که داریم، آزادی اقتصادی هم که داریم در مسئله سیاست و حکومت هم که دیگر چارهای جز این که سر و ته آن را اینطور به هم بیاوریم نبود و بالاخره آزادیهای سیاسیاش را هم حفظ کردیم تا بتواند حرفش را بزند، عقیدهاش را بگوید، اقلیت حق داشته باشد عقیدهاش را بر ملا بکند.
در اینجا تکلیف دین و مذهب چه میشود دین و مذهب آن قسمتش که مربوط به اعتقادات قلبی و وظایف فردی است ، جز همان آزادیهای شخصی میباشد. کسی دلش خواست، دین داشته باشد، دلش هم نخواست، دین نداشته باشد، خواست نماز بخواند، یا نخواند، خواست مشروب بخورد یا نخورد. در آن جا هم که مربوط به جنبههای اقتصادی است، بالاخره آزادی اقتصادی را مقدم دانستیم، لذا دین در آنجا دخالت نکند. آن قسمت هم که مربوط به آزادیهای سیاسی است باز دین دخالت نکند، چون با فرمول آزادی، مسئله را حل کردیم . بدین ترتیب بار دین را از روی دوشها برداشتیم، بارهای دیگر را هم که برداشته بودیم پس دیگر این در واقع خود به خود بهشت است.
| نگاه نافذ و جذاب شهید بهشتی، در عمق جان و شخصیت افراد، اثر میگذاشت، با وقار و متین بود و در سیرت و صورت، آراستگی داشت. در هر محفل علمی، سیاسی، اجتماعی و... که وارد میشد، مشتاقان حقیقت را به خود جذب میکرد. به صراحت، سخن میگفت، و به گرمی، بر عمق جان مخاطبین مینشست، نوجوانان و جوانانی که به دنبال الگویی در میان علما بودند، گرد او حلقه میزدند و شیفته منش و صداقت او میشدند. |
در قرن هجده و اوایل قرن نوزده، رویا، آرزو، خوابهای طلائی بهشت موعود با همین شعارها به دست نویسندگان، گویندگان، اندیشمندان و رهبران فکری و اجتماعی آن زمان در کشورهای به اصطلاح مترقی، آنچنان با آب و تاب و زرق و برق عرضه میشد که همه دلها به سوی این کعبه آمال گرائیده بود. در همین کشور خودمان هم، مسئله حکومت مشروطه چه غوغاها که ایجاد نکرد، چه دلهایی را که نلرزاند، چه تلاشهایی را که در پی خود نکشید! از تمام اصناف و قشرهای اجتماع، هر کس که آزاده بود و آزاداندیش و آزادیخواه، دم از نهضت مشروطیت میزد. البته نمیخواهم از یک پله بالاتر بگویم این نهضت خوب یا بد بود. آن بحثی دیگر است. ولی میخواهم بگویم آن رویاها جاذبههایی نیرومند برای همه کسانی که مشروطه طلب بودند، هم داشت.
در این دیدگاه (انسان اجتماعی یک تعهد بیشتر ندارد: «ایجاد حکومت آزاد» . حکومت پارلمانی یا به شکل جمهوری، یا به شکل مشروطه.) به تدریج مطرح شد که رابطه این آزادیهای فردی ـ که شما میگویید به اشخاص بدهیم ـ با مسئله ارزشهای اخلاقی چه میشود گفتند: ارزشهای اخلاقی را هم به دست خود اشخاص واگذار کنید. البته ما یک مکتب ترویج اخلاق درست میکنیم تا بنیادهای اخلاقی را در انسانها محکم نمائیم . به اخلاق بیاعتنا نیستیم . ولی دیگر اخلاق در همان حدّ اخلاق ارزش دارد یعنی هر آقایی که خُلق مبارکشان با اخلاقیات سازگار بود، خود به خود این کارها را میکند. اگر هم خُلق و خوی مبارکشان سازش نداشت، مزاحمشان نمیشویم.
پس اخلاق را هم باید یک امر انتخابی بکنیم . آنچه میتوان گفت به عنوان یک کلمه، که در برگیرنده همه آرزوها و خواستههای دیگر بود، عبارت بود از کلمه « آزادی »، ـ همان فرشته آزادی! که در نیویورک به کسانی که از دنیاهای دوردست به این قاره قدم میگذارند خیرمقدم میگوید.
| او دارای سیمایی درخشان و سالم بود و به نظافت و آراستگی سادهی خود، اهمیت میداد. روزی یک ساعت، پیاده روی میکرد و حتی قبل از انقلاب کوهنوردی هم میرفت . به اندازهای شاداب، قوی، مهربان و خلل ناپذیر بود که دشمنان او نیز به تاثیر چهرهی سالم و گیرا و منش قابل توجه او اشاره کردهاند. |
خوب اخلاق که دلبخواه است و نباید ضامنی داشته باشد. از جنبههای اقتصادی و شخصی هم که آزادی هست. در حکومت هم حکومت اکثریت! کار حکومت اکثریت چیست خود به خود کار حکومتی که مبعوث از طرف اکثریت و نماینده آن است، اینست که قوانین و طرزعمل و اجرائیاتش همه پشتیبان منافع و مصالح کلی همه جامعه، به خصوص منافع اکثریت باشد. وگرنه پس فلسفه حکومت اکثریت چیست حداقل خاصیت اکثریت میتواند حمایت از حقوق و مصالح اکثریت باشد و از این بهتر هم دیگر نمیشود.
با پیشرفت صنایع و پیدایش سرمایه داری صنعتی و تجاری ـ در معنی اصطلاحیاش یعنی کاپیتالیسم ـ یک وقت مردم سر از خواب چند ساله برداشتند و دیدند انتخابات و حکومتی که اکثریت به آن رای داده، هست، اما این حکومت در درجه اول، در چنگ یک اقلیت است. آن اقلیت مترف، در رفاه زندگی غرق شده و به هیچ مرحلهای از رفاه اکتفا نکردهای که دائما مثل جهنم «هل من مزید» میگوید. این اقلیت، یک کلاه گشادی به سر اکثریت گذاشته، کلاهی که روی چشم و گوش اکثریت را کاملا گرفته است! دستگاههای جدید تبلیغاتی، که استفاده از آنها برای یک تبلیغ چند سطری یا چند دقیقهای، نیازمند به پرداخت پول کلان است، در اختیار چه کسانی است، اکثریت یا اقلیت
قطعا آن اقلیتی که میتواند این پول کلان را بدهد. آن وقت عقل اکثریت در دست کیست به دست این دستگاههای تبلیغاتی است. بنابراین عقل، اندیشه و فکر اکثریت، با یک زاویه انحرافی، باز در دست اقلیت افتاد. پس حکومتی که با رای اکثریت انتخاب میشود (در واقع ) با میل اقلیت و در جهت خواستههای آن اقلیت انتخاب میشود و سرکار میآید. پس چه شد آن مسئله ضامن زندگی سعادتمند اکثریت، آزادیهای فردی و سیاسی، آزادی اظهار عقیده؟
بلی، اظهار عقیده آزاد است، منتهی جنابعالی که پول ندارید، به شما این امکان را میدهیم که (مثلا) تشریف ببرید در گوشه هایدپارک لندن در «گوشه سخنوران» بالای یک کرسی، حنجره پاره کن . این گوشه هایدپارک لندن هم جالبست. از آن وسطها انتخاب نکردهاند. در آن گوشه، دوطرفش دو خیابان پر ترافیک شلوغ است که اگر دو نفر در آنجا با هم بلند حرف بزنند، به زحمت حرف یکدیگر را میشنوند و این آقایی که میخواهد از این آزادی استفاده کند باید به آنجا برود و عقیدهاش را بگوید. تازه اگر حنجرهاش را هم پاره کند، صدایش پنج متر یا ده متر آن طرفتر میرود! این آقا حرفش را اینجا میزند و آن یکی حرفش را پشت تلویزیون و رادیو. رأیش را در کجا منعکس میکند در مطبوعات. این آقا آزاد است. میتواند حرفش را در یک بیانیه منتشر کند. اما مگر چقدر میتواند بیانیه داشته باشد فرضا صدهزار بیانیه . حالا چقدر خرج دارد چطور این را توزیع کند صد هزار بیانیه منتشر میکند، اما رقیبش در روزنامه تایمز با تیراژ 2 میلیون و 3 میلیون مقاله ای مینویسد که بدون زحمت به دست همه میافتد. تعادل خیلی برقرار است!! لذا حساب شد که عقل و اندیشه و امکانات، همه آمد در چنگ آن اقلیت، حکومت اکثریت واقعا به حکومت اقلیت تبدیل شد. منتهی در لباس آراسته منتخب اکثریت. این هم که بد شد!!
 شیفته خدمت
کتاب «شیفته خدمت» را که نگاهی به زندگی شهید مظلوم آیت الله بهشتی میباشد، مهناز میزبانی نوشته و مرکز اسناد انقلاب اسلامی آن را در 144 صفحه به چاپ رسانده است . کتاب مذکور هفت فصل دارد و عناوین برخی فصلها و مطالب آن چنین است: بشارت نور، نبوغ درخشان، خروش عدالت خواهانه، عطش معرفت، جویای حکمت، پویا و ممتاز، بهشتی و فرهنگ، تحول در نظام آموزشی، تاسیس مدرسه حقانی، مکتب توحید، کانون توحید، سازماندهی جوانان مبارز، عبرتی از تاریخ، هدایت تشکلهای سیاسی، سازماندهی انقلاب، منادی بیداری، آزادی در سایه اسلام، شورای انقلاب، در مصاف با لیبرالیسم، اندیشه و آرا، عطر خلق محمدی، رشتهی مودت و روح خدمت، تندیس مظلومیت، پیرایهها و شرح مظلومیت و عناوین متعدد دیگر. نمونههایی از مطالب کتاب مذکور چنین است:
| رادیو بی بی سی انگلیس، او را چنین توصیف کرده است:
« آیت الله دکتر سیدمحمد حسینی بهشتی، مردی خوش لباس، با چهرهای گیرا و پر ابهت بود، گرچه او با دیدی نو، به مسائل زمان مینگریست، اما در عمل سیاستگری را پیشه ساخته، و هرگز کلمهای بی جا بر زبان نمیآورد و در میان روحانیت ایران، او از معدود کسانی بود، که به نظم و سازمان اعتقاد داشت. |
سیدمحمد 16 ساله بود که نقش رهبری گروهی ظلم ستیز را برعهده گرفت. این اولین تجربهی وی در رهبری مبارزات مردمی بود که در طول نهضت و پس از آن ادامه یافت و در نهایت به ثمر نشست او خود این خاطره را چنین بیان میکند:
یک بار در سن 16 سالگی به روستایی رفتم؛ آنجا در دههی محرم و صفر، منبر میرفتم و دو سه بار در آن روستا رفتم . در یکی از سفرها از ظلم کدخدا صحبت شد؛ که هم کدخدا بود و هم ارباب، به جوانهای روستا گفتم: که چرا باید این بر شما حکومت کند و زور بگوید گفتند سرنیزه ژاندارم از او حمایت میکند؛ گفتم : این کدخدا را باید برداریم، حالا اگر او را برداریم کدخدای خوب دارید گفتند بله، آقا سیدجعفرآدم خوبی است و ما همه او را قبول داریم . ما دست به کار شدیم تا کدخدا و ارباب را از ده بتازانیم؛ ولی مگر دست تنها میشد جوانان روستا را بر ضد او بسیج کردیم، ولی کافی نبود. پشت او در شهر به فرمانداری محکم بود. در شهر تلاش کردیم یک وسیلهای پیدا کنیم که فرماندار از کدخدا حمایت نکند آن وقت کدخدا را جاکن کردیم و سیدجعفر را کدخدا نمودیم؛ خوب این کار را به تنهایی نمیشد بکنیم؛ باید با جماعت میکردیم آن هم با یک پشتوانهای در شهر، که فرمانداری از او حمایت نکند. پس حرکت داشتیم اما در همین حدود، همه نیز میدانستند که ام الفساد کیست ام الفساد شاه بود، تازه شاه هم نبود آمریکا بود. آن موقعها بیشتر انگلیس پشت شاه بود. ام الفساد انگلستان بود.
وی آمریکا را دشمن اصلی انقلاب شمرد و اعلام کرد که پیروزی انقلاب با اهداف آمریکا مغایرت دارد و این امر سبب کارشکنیهای آمریکا و دخالت در امور ایران میشود. او در اجتماع مردم قم در آستانه سومین سال پیروزی انقلاب گفت:
این جنگ تحمیلی توطئه اخیر آمریکا است برای چی، چی رو میخواهد از دست شما بگیرد، استقلال شما را، حکومت اسلامی شما را حاکمیت اسلام را میخواهد بگیرد. میگوید از همان ناسیونالیستهای میانه رو سرکار بیایند ما فورا جنگ را تمام میکنیم. مردم قهرمان قم، اگر این پیشنهاد آمریکا را علنا اینجا به رأی بگذارند بگویند یا باید مردانه با تمام توان وجودتان با توکل به نیروی خودتان و با توکل بر خدایتان با این دشمنان خدا و خلق تا آخرین نفس بجنگید و سختیها و رنجها را تحمل کنید، یا اگر نمیخواهید این رنجها و سختیها ادامه پیدا کند، موافقت کنید که در ایران یک دولت ملی گرای میانه رو مورد قبول آمریکا سرکار بیاید. رأی شما جمعیت چیست (ملت فریاد برمیآورند نه، نه، مرگ بر آمریکا)
| « برخود و احساسات خودش، شدیدا غالب بود یک فرد بیشتر متفکر بود تا احساساتی، اگرچه گاهی اوقات احساسات او، یک جمعیت میلیونی را، به جوش میآورد... از آن قبیل آدمهایی نبود که احساساتشان، آنها را سوار بر یک اسب سرکش کند، که مهارش در دستشان نیست، بلکه از آن قبیل انسانهایی بود که، در اوج احساساتش هم آدم میدانست دارد منطقی و حساب شده حرف میزند. » |
آقای ریگان بشنو، آقای ریگان بشنو، این فریاد خشمگینانه ملت ما را ببین، آیا نمیشنوی این ملت هنوز با همان شکوه و با همان خروش که در ماههای نیمه ی دوم سال 57 مرگ بر آمریکا را سر میداد. امروز هم با همان خروش و با همان قهرمانی فریاد دارد که مرگ بر آمریکا و مرگ بر سازشکار.
«برادر من و خواهر من، اگر این فریاد الهی را، این عزت خداداد را، این سرفرازی دنیا و آخرت را بخواهیم حفظ کنیم باید برای پرداختن بهای سنگین آن هم همه ی ما آماده باشیم که بهشت را به بها بدهند و به بهانه ندهند. بهشت سعادت، بهشت عزت، بهشت حاکمیت اسلام را به بهای سنگین پرداخت میکند.»
نگاه نافذ و جذاب شهید بهشتی، در عمق جان و شخصیت افراد، اثر میگذاشت، با وقار و متین بود و در سیرت و صورت، آراستگی داشت. در هر محفل علمی، سیاسی، اجتماعی و... که وارد میشد، مشتاقان حقیقت را به خود جذب میکرد. به صراحت، سخن میگفت، و به گرمی، بر عمق جان مخاطبین مینشست، نوجوانان و جوانانی که به دنبال الگویی در میان علما بودند، گرد او حلقه میزدند و شیفته منش و صداقت او میشدند.
او دارای سیمایی درخشان و سالم بود و به نظافت و آراستگی سادهی خود، اهمیت میداد. روزی یک ساعت، پیاده روی میکرد و حتی قبل از انقلاب کوهنوردی هم میرفت . به اندازهای شاداب، قوی، مهربان و خلل ناپذیر بود که دشمنان او نیز به تاثیر چهرهی سالم و گیرا و منش قابل توجه او اشاره کردهاند.
رادیو بی بی سی انگلیس، او را چنین توصیف کرده است:
آیت الله دکتر سیدمحمد حسینی بهشتی، مردی خوش لباس، با چهرهای گیرا و پر ابهت بود، گرچه او با دیدی نو، به مسائل زمان مینگریست، اما در عمل سیاستگری را پیشه ساخته، و هرگز کلمهای بیجا بر زبان نمیآورد و در میان روحانیت ایران، او از معدود کسانی بود، که به نظم و سازمان اعتقاد داشت.
یقینا یکی از علتهایی که تاثیر شخص او را بر جامعه ماندگار کرد، همین بُعد از شخصیت او بود. او سختی مشکلات را با صبر و متانت خود آسان میکرد و رنجها و ناملایمات زندگی را با توکل به خدا و توسل بر ائمه هدی تحمل مینمود و لبخند رضا و تسلیم را بر چهره، مینشاند. او در اوج احساس و عاطفه و محبت، عقل و تفکر را به مدد میگرفت و در یک کلام:
« برخود و احساسات خودش، شدیدا غالب بود یک فرد بیشتر متفکر بود تا احساساتی، اگرچه گاهی اوقات احساسات او، یک جمعیت میلیونی را، به جوش میآورد... از آن قبیل آدمهایی نبود که احساساتشان، آنها را سوار بر یک اسب سرکش کند، که مهارش در دستشان نیست، بلکه از آن قبیل انسانهایی بود که، در اوج احساساتش هم آدم میدانست دارد منطقی و حساب شده حرف میزند. »
همین قلب رئوف و لطیف، در مقابل دشمنان صبور و قوی بود. صبر و متانتی که شهرهی عام و خاص بود. وی قاطع و قوی در مقابل دشمن ایستادگی میکرد و تصور لحظهای سازش و سکوت را از خیال دشمن پاک مینمود.
مثال گویای این واقعیت، پاسخی است که وی به کمیتهای در رادیو و تلویزیون ملی، در سال 1353 داد. طبق این برنامه عدهای از شخصیتهای علمی و فرهنگی، دعوت میشدند، تا پیرامون مسائل مذهبی سخن بگویند. مقاوم و نستوه این میدان به فراست دریافت، که این طرح، به قصد بی آبرو ساختن شخصیتهای علمی، و قطع رابطهی مردم با روحانیت و دادن بهانه به دست مسئولین رژیم است.
او شجاعانه و قاطعانه چنین گفت:
«شماها را نمیشناسم که چه جور آدمی هستید، ولی در هر صورت، از طریق دستگاه، خریده شدهاید، و یا این که از ساده لوحی شما، استفاده و از اطلاعات اسلامی شما به ضرر اسلام، اقدام میشود.»
این سختگیریها، گاهی مورد سوء استفادهی منافقین قرار میگرفت، و از او چهرهای مستبد و متکبر معرفی میکردند، اما پاک دلان نوجوان و جوان که قشر وسیعی از طرفداران او را تشکیل میدادند، چیزی جز درایت و دقت و قاطعیت در چهره او نمیدیدند، آنها به حقیقت شخصیت وی آشنا بودند. خود وی در این مورد گفته است:
من گاهی برای مدیریت جلسات، قیافهای جدی میگرفتم در مجلس خبرگان، ناجور در بیرون منتشر میشد که بله این خودش یک طاغوت است، یک مستبد است، (مثل این که با عدم (من) قاطعیت میشود مجلس را اداره کرد!) متکبر است. مردم را در راه میدیدند، که ما همان برادر خاکی متواضعشان هستیم که بودیم . خوب از همان دیدار اول، متعدد، نوجوانها و جوانها در این مسافرت ها، به من یادداشت دادند؛ که فلانی ما پشت سر تو نمیدانستیم ، یک چیزهای را باور کرده بودیم، حالا دیدیم شما را، در همان دیدار اول فهمیدیم، به همان دروغ نیز گفتند، ما را حلال کن، مگر میشود یک جامعهای را بر محور دروغ تا آخر پیش برد.»
وی که در مقابل خط لیبرالیسم قرار داشت، با تعابیر سویی که از واژه آزادی میشد، مخالفت میکرد، لذا مورد خشم این گروه قرار گرفت.
در بیان حقیقت آزادی و آزادی در اسلام، وی ابتدا مضرات آزادی در مجامع غربی و منافع آزادی در جامعه اسلامی را بیان کرد و اعلام داشت که آزادی تنها در پرتو تبعیت از قانون اساسی معنا دارد، اما باز هم به دیکتاتوری و استبداد متهم شد! و این در حالی بود که عمده مخالفت وی با عملکرد بنی صدر، به خاطر عدم تبعیت وی از قانون بود... .
www.tebyan.net |
